کتاب برزه دماغ
خانوادهها همیشه ظرفیت ساختن داستانهایی را دارند که هم خندهدارند و هم گاهی تلخ و تأملبرانگیز. اختلافهای قدیمی، رقابت بر سر ارث، روابط پیچیده میان خواهرها و برادرها و رازهایی که سالها پنهان ماندهاند، سوژههایی هستند که در قالبهای مختلف هنری بارها روایت شدهاند.
کتاب برزه دماغ نوشته فریور خراباتی نیز از همین موقعیتهای آشنا استفاده میکند تا داستانی خانوادگی با حالوهوای طنز و رنگوبوی فرهنگ کرمانشاه بسازد.
ماجرای کتاب برزه دماغ درباره خانواده فتحاله خان است؛ خانوادهای که فرزندانش پس از سالها دوباره در خانه پدری دور هم جمع میشوند. با اینحال، این دیدار خانوادگی چندان هم ساده و صمیمانه نیست. هرکدام از فرزندان میخواهند بدانند دلیل این گردهمایی چیست و در کنار کنجکاوی درباره علت دعوت، به سهم خود از ارث نیز فکر میکنند.
همین موقعیت، زمینه شکلگیری اختلافها و اتفاقات طنزآمیزی را فراهم میکند که بهتدریج ابعاد تازهای پیدا میکنند. خراباتی برای پیش بردن داستان، بهجای تکیه صرف بر یک ماجرای پیچیده، از رفتارها، گفتوگوها و روابط میان شخصیتها کمک میگیرد.
همانطور که از عنوان کتاب پیداست، بخش مهمی از هویت داستان به محلهای به نام «برزه دماغ» در کرمانشاه گره خورده است. ماجراها در سالهای پس از جنگ تحمیلی و در فضایی نزدیک به اواخر دهه شصت و اوایل دهه هفتاد شمسی اتفاق میافتند؛ دورهای که آداب و رسوم، سبک زندگی و مناسبات اجتماعی آن، بخش مهمی از حال و هوای رمان را میسازند.
فریور خراباتی درباره وجه تسمیه این محله توضیح میدهد که در گذشته، بافت قدیمی کرمانشاه از بالا به شتر شباهت داشته است. واژه «برزه» در زبان کردی به معنای بلند است و «برزه دماغ» به بلندی دماغ اشاره دارد؛ نامی که به موقعیت این محله روی بینی آن شتر فرضی برمیگردد.
یکی از ویژگیهای مهم کتاب برزه دماغ، شیوه معرفی شخصیتهاست. نویسنده برای شناساندن آدمهای داستان عجله نمیکند؛ آنها را در موقعیتهای مختلف قرار میدهد و از خلال گفتوگوها و واکنشهایشان، ویژگیهای رفتاری هرکدام را آشکار میکند.
این شناخت تدریجی، در ادامه به کمک داستان میآید. هرچه جلوتر میرویم، رفتار شخصیتها برایمان قابلدرکتر میشود و موقعیتهای طنزآمیز نیز تأثیر بیشتری میگذارند. بهویژه در نیمه دوم کتاب، اتفاقات پرتحرکتر و خندهدارتر میشوند و مخاطب میتواند ارتباط میان ویژگیهای شخصیتی و ماجراهای پیشآمده را بهتر درک کند.
طنز کتاب برزه دماغ در بخش مهمی از خندهها در گفتوگوهای شخصیتها و شیوه برخورد آنها با یکدیگر پنهان شده است. کنایهها، جدلها و استفاده از ناسزاهای فارسی و کردی، به دیالوگها لحنی صریح و گاه بیپروا میدهد.
این زبان در بسیاری از موقعیتها با روحیه شخصیتها و نوع رابطهشان تناسب دارد و به طبیعیتر شدن فضای داستان کمک میکند. بااینحال، همین صراحت ممکن است برای همه خوانندگان خوشایند نباشد. بعضی از مخاطبان احتمالاً با این نوع گفتوگوها ارتباط برقرار میکنند و برخی دیگر ممکن است هنگام مواجهه با آنها احساس راحتی نداشته باشند.
بنابراین، لحن بیپرده دیالوگها را میتوان هم بخشی از ویژگیهای طنز کتاب دانست و هم یکی از نکاتی که ممکن است بر تجربه خواندن آن تأثیر بگذارد.
همچنین با وجود همراهی مخاطب با شخصیتها و اتفاقات داستان، نحوه پایانبندی کتاب ممکن است برای برخی خوانندگان چندان رضایتبخش نباشد. در بخش پایانی، راوی مستقیماً وارد روایت میشود و سرنوشت شخصیتها را در چند خط توضیح میدهد.
این تغییر شیوه روایت، از صمیمیت و فضای داستانی بخشهای قبلی فاصله میگیرد. مخاطبی که تا آن لحظه با ماجراها همراه بوده و سرنوشت آدمها را از خلال اتفاقات دنبال کرده است، ممکن است احساس کند پایان داستان بیش از اندازه سریع و گزارشی از راه رسیده است.
کتاب برزه دماغ با وجود موضوع ظاهراً سادهاش، از روابط متنوع شخصیتها و موقعیتهای پیچیدهای بهره میگیرد که داستان را از یک روایت معمولی خانوادگی فراتر میبرند.
نثر روان و شیرین فریور خراباتی، شخصیتپردازی تدریجی و استفاده از طنز موقعیت و گفتوگو، از ویژگیهایی هستند که خواننده را با خود همراه میکنند.
در کنار اینها، کتاب تصویری از فرهنگ کرمانشاه و زندگی مردم در سالهای پس از جنگ ارائه میدهد و مخاطب را با بخشی از آدابورسوم و فضای اجتماعی آن دوره آشنا میکند.
کتاب برزه دماغ اثری قابلتوجه برای علاقهمندان به طنز اجتماعی و داستانهای خانوادگی است؛ رمانی که از دل یک دورهمی ساده، مجموعهای از رفتارها و مناسبات انسانی را بیرون میکشد و به مخاطب اجازه میدهد به روابط خانوادگی از زاویهای متفاوت نگاه کند.
نکته قابل توجه در روند انتشار این کتاب این است که نسخه فیزیکی کتاب برزه دماغ سال گذشته منتشر شد. در حالی که نسخه الکترونیک و نسخه صوتی آن با خوانش کوروش سلیمانی دو سال قبلتر منتشر شده بود.
خوانش کوروش سلیمانی و اجرای لهجه کرمانشاهی رنگ و بوی دیگری به کتاب بخشیده و میتواند جزو گزینههای انتخابی مخاطبان باشد.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






