کتاب نازبالش
اگر قرار بود چیزی روی یک بالش بخوابد و بعد از مدتی هوش آدمها را بیشتر کند، احتمالاً باید انتظار یک داستان کاملاً عجیبوغریب را داشته باشیم.
اما در جهان کتاب نازبالش، عجیبترین اتفاقات آنقدر طبیعی روایت میشوند که مرز میان خیال و واقعیت کمکم از بین میرود.
هوشنگ مرادی کرمانی در این داستان، جهانی ساخته که در آن تخم کدو میتواند منشأ دانایی باشد، یک ساعت خراب به آرزوی رونق یک شهر گره بخورد و یک اتفاق ساده، آدمها را با مسائل بزرگتری روبهرو کند.
داستان کتاب نازبالش با تخم کدوهایی آغاز میشود که باید مدتی روی نازبالش بمانند تا رشد کنند و هرکس از آنها بخورد، باهوشتر شود. همین ایده ساده، خیلی زود مسیر داستان را به سمت موقعیتهایی میبرد که هم رنگوبوی فانتزی دارند و هم میتوان در آنها نشانههایی از زندگی واقعی پیدا کرد.
داستان کتاب نازبالش در مکانی اتفاق میافتد که نمیتوان بهراحتی نام مشخصی روی آن گذاشت. از یک طرف، اهالی یکدیگر را به خوبی میشناسند و روابطشان صمیمی است؛ از طرف دیگر، گستردگی فضا و حضور امکاناتی مانند شهرداری و حتی بحث ورود گردشگران، تصویری شبیه یک شهر را ایجاد میکند.
این بیهویتی مکانی، اتفاقاً به فضای خیالپردازانه اثر کمک میکند. مخاطب نمیتواند دقیقاً بگوید شخصیتها در یک روستا زندگی میکنند یا شهر؛ انگار نویسنده آگاهانه مکان را از مختصات واقعی جدا کرده است.
فانتزی «نازبالش» فقط برای سرگرم کردن مخاطب ساخته نشده است. مرادی کرمانی از عناصر غیرواقعی استفاده میکند تا درباره موضوعات کاملاً واقعی حرف بزند. مسئله شهر، مسئولان، توسعه، گردشگری، آرزوهای مردم و فاصله میان خواستههای آنها و آنچه در عمل اتفاق میافتد، در دل همین جهان خیالی مطرح میشوند.
حتی ساعت خراب نیز میتواند معنایی فراتر از یک وسیله ازکارافتاده داشته باشد؛ چیزی که قرار است حرکت کند اما متوقف مانده است. شخصیتها نیز در بخشی از داستان با همین وضعیت مواجهاند: آرزوهایی دارند، برای تغییر شرایط تلاش میکنند، اما موانعی در برابرشان قرار میگیرد که به سادگی کنار نمیروند.
یکی دیگر از ویژگیهای داستان، ارتباط آن با قصههای آشنای قدیمی است. مرادی کرمانی گاهی به جهان قصههای عامیانه و کودکانه نزدیک میشود و حتی به «کدوی قلقلهزن» اشاره میکند.
این ارجاعات باعث میشوند داستان در کنار فضای مدرنتر خود، رگههایی از خاطرات جمعی و قصههایی را که از کودکی شنیدهایم نیز در خود داشته باشد.
کتاب نازبالش از آن داستانهایی نیست که بتوان زمان و مکان دقیقی برایش تعیین کرد. همانطور که مکان داستان مرز مشخصی میان روستا و شهر ندارد، زمان آن نیز در فضای معینی متوقف نمیشود.
همین بیزمانی و بیمکانی، جهان اثر را بیشتر شبیه یک قصه یا افسانه امروزی میکند؛ قصهای که اتفاقات غیرممکن در آن به اندازه اتفاقات روزمره پذیرفتنی هستند.
البته توضیحات فراوان و جزئیات زیاد ممکن است برای همه خوانندگان یکسان جذاب نباشد. با این حال، همین جزئیات بخشی از جهان داستان را میسازند و به مخاطب نوجوان اجازه میدهند با فضای فانتزی اثر ارتباط برقرار کند.
در عین حال، بزرگسالان میتوانند لایههای اجتماعی و انتقادی داستان را دنبال کنند و از دل یک روایت ظاهراً کودکانه، مسائل جدیتری را ببینند.
در پایان نیز ایده «شهرک آرزوها» مطرح میشود؛ جایی که قرار است آدمها بتوانند به خواستههایشان برسند و به نوعی از تکامل دست پیدا کنند. شاید همین تصویر، کلید فهم کتاب نازبالش باشد: جهانی که با تخم کدوهای جادویی شروع میشود، اما در نهایت درباره آرزوی قدیمی انسان برای ساختن جایی بهتر است.
مرادی کرمانی در کتاب نازبالش خیال را بهانهای برای فرار از واقعیت نکرده؛ برعکس، از خیال کمک گرفته تا واقعیت را واضحتر ببیند. پشت تخم کدوهای جادویی، ساعت خراب، رفتوآمد به شهرداری و ماجراهای عجیب شخصیتها، داستان آدمهایی قرار دارد که میخواهند زندگیشان کمی بهتر شود.
همین ترکیب خیال، طنز و نگاه اجتماعی است که کتاب نازبالش را به اثری متفاوت در میان داستانهای مرادی کرمانی تبدیل میکند.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






