کتاب ته خیار
گاهی اگر به یک اتفاق ساده، از زاویهای متفاوت نگاه کنیم، آن موضوع میتواند به موضوعی برای خندیدن یا حتی بازنگری در رفتارهای خودمان تبدیل شود.
هوشنگ مرادی کرمانی در مجموعه داستان «ته خیار» از همین ظرفیت زندگی معمولی استفاده میکند؛ او موقعیتهایی را روایت میکند که شاید در نگاه اول پیشپاافتاده باشند، اما با کمی دقت، لایههای پنهانی از رفتار و فکر آدمها را آشکار میکنند.
کتاب ته خیار نخستینبار در سال ۱۳۹۲ از سوی نشر معین منتشر شد که سی داستان کوتاه را دربرمیگیرد. وجه مشترک این روایتها، توجه به مسائل اجتماعی و تجربههایی است که افراد در سنین مختلف با آنها روبهرو میشوند.
نویسنده نه برای مخاطب بزرگسال نسخهای جداگانه میپیچد و داستانها را صرفاً برای نوجوانان نمینویسد و هرکس میتواند متناسب با تجربه و نگاه خود، معنایی از این روایتها دریافت کند.
مرادی کرمانی ابتدا موقعیتی آشنا یا رفتاری غیرمنتظره را پیش روی مخاطب قرار میدهد و بعد، با تغییر زاویه نگاه، او را متوجه نکتهای میکند که شاید در زندگی روزمره از کنارش گذشته باشد. به همین دلیل، خنده در بعضی از داستانهای کتاب ته خیار پایان ماجرا نیست؛ گاهی تازه از همانجا پرسشهای جدیتر آغاز میشوند.
داستان «خندان خندان» نمونهای از این رویکرد است. موضوع خندیدن و مواجهه با دشواریها در این روایت، فرصتی برای پرداختن به برداشتهای متفاوت انسان از مشکلات فراهم میکند. در داستان «کار و بار عروسکها» نیز نویسنده از موقعیتهایی نامتعارف و منطق خاص دنیای داستان برای ایجاد طنز بهره میگیرد. تفاوت این روایتها نشان میدهد که نویسنده برای رسیدن به نتیجهای مشابه، یعنی سرگرم کردن مخاطب و برانگیختن فکر او، به یک الگوی ثابت بسنده نمیکند.
در این میان، زبان ساده و صمیمی نقش مهمی دارد. مرادی کرمانی بهجای آنکه پیام داستان را با توضیحهای مستقیم به خواننده منتقل کند، موقعیتی میسازد که معنا از دل اتفاقات و واکنش شخصیتها بیرون بیاید. همین شیوه باعث میشود داستانها برای خوانندگان کمسنوسال قابلفهم باشند و در عین حال، بزرگسالان نیز بتوانند به جنبههای اجتماعی و رفتاری آنها توجه کنند.
مرادی کرمانی در گفتوگویی با خبرگزاری مهر، درباره مخاطب آثارش به مثالی از سبزیفروشی اشاره کرده بود: همانطور که فروشنده خیار را برای گروه خاصی از مشتریان عرضه نمیکند، نویسنده هم هنگام نوشتن لزوماً مخاطب خود را به یک گروه سنی محدود نمیکند. این نگاه در کتاب ته خیار نیز دیده میشود؛ داستانهایی که در ظاهر سادهاند، اما امکان برداشتهای متفاوت را برای خوانندگان مختلف فراهم میکنند.
یکی از نمونههای تأثیرگذار مجموعه، داستان «دعوا نکنید» است. ممکن است مخاطب در ابتدا با موقعیتی خندهدار روبهرو شود، اما با پیش رفتن روایت، احساسات دیگری جای خنده را بگیرند.
این تغییر حالوهوا از ویژگیهایی است که به داستانهای مرادی کرمانی عمق میبخشد: او میتواند بدون فاصله گرفتن از زبان ساده، خواننده را از یک واکنش آنی به تأملی جدیتر برساند.
کتاب ته خیار در روزهای نخست انتشار با استقبال مخاطبان روبهرو شد و در شمار کتابهای پرفروش قرار گرفت. تنوع داستانها و زبان روان آن، کتاب را به گزینهای مناسب برای کسانی تبدیل میکند که میخواهند مطالعه داستان کوتاه را آغاز کنند. هر روایت مستقل است و خواننده میتواند بدون نیاز به دنبال کردن یک خط داستانی طولانی، در فاصلههای کوتاه به سراغ کتاب برود.
جایگاه هوشنگ مرادی کرمانی در ادبیات کودک و نوجوان نیز تنها به توانایی او در سادهنویسی محدود نمیشود. او با همین زبان صمیمی، از دشواریها، ضعفها و تناقضهای زندگی انسان معاصر حرف میزند؛ موضوعاتی که مرز سنی مشخصی ندارند.
در کتاب ته خیار، اتفاقهای معمولی فرصتی برای دیدن دوباره جهان میشوند. گاهی نتیجه این نگاه خنده است و گاهی اندوه؛ اما در هر دو حالت، داستان خواننده را به مکثی کوتاه وادار میکند تا از خودش بپرسد پشت رفتارهای آشنای آدمها چه چیزی پنهان شده است.
گفتنی است نسخه صوتی کتاب ته خیار با خوانش منصور ضابطیان تهیه و تولید شده و دسترس عموم علاقهمندان قرار گرفته تا فرصت شنیدن زندگی روزمره در دل داستانها هم فراهم شود.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
در این کتاب چه میخوانیم؟
ته خیار
خندان خندان
قالیچه سَبُکپ
میان باد و ابر
کیف آویزان
کار و بار عروسکها
گرفتاری و التماس
درختو
دعوا نکنیم
گوجه فرنگی و گیتار
بچههای پرنده
تا پیچ کوچه
شکوفه بهاری
میخ مهرورزی
جوش مزن
همه پیاده میشویم
دُهل و لگن
چشمی در هوای گریه
پیشرفت یتیمان
بچه خوابیده
ما شام نمیخوریم
بازگشت
غبغب
آرایشگر
نُقل فندقی
قندیل
قلنبه قلنبه
جهان
مورچه بیابان
چغندر
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






