کتاب کان لم یکن
گاهی کافی است گروهی از آدمها را در موقعیتی حساس قرار دهیم تا فاصله میان آنچه تصور میکنند و آنچه واقعاً اتفاق میافتد، به موقعیتی خندهدار تبدیل شود.
طنز در چنین شرایطی نه از شوخیهای مستقیم، بلکه از تصمیمهای عجیب، ناآگاهی شخصیتها و پیامدهایی شکل میگیرد که معمولاً هیچکس انتظارشان را ندارد.
امیرعلی نبویان در کتاب کان لم یکن از همین ظرفیت استفاده کرده و با ساختن جهانی خیالی، سراغ موضوعاتی رفته است که چندان هم از واقعیت دور نیستند.
ماجرای کتاب کان لم یکن در جزیرهای به نام استرایک اتفاق میافتد؛ سرزمینی که هیچیک از کشورهای جهان آن را به رسمیت نمیشناسند. این جزیره در گذشته به دلیل برخورداری از گنجی ارزشمند، در مقاطع مهم تاریخی، از جمله جنگ جهانی دوم، اهمیت زیادی داشته است؛ اما پس از پایان جنگ، به دلایلی از معادلات جهانی کنار گذاشته شده و عملاً وجودش نادیده گرفته میشود.
حالا پادشاه استرایک میخواهد با برقراری ارتباط با دیگر کشورها، جایگاه جزیره را دوباره تثبیت کند؛ تصمیمی که او و اطرافیانش را وارد ماجراهایی پیشبینیناپذیر میکند.
در رأس حکومت، دو برادر دوقلو قرار دارند. «تام» به دلیل چند دقیقه زودتر به دنیا آمدن، عنوان پادشاه را به دست آورده، اما در عمل این «جری»، برادرش، است که بیشتر تصمیمها را میگیرد و مسیر اتفاقات را تغییر میدهد.
نقشههای جری، جزیره را با موقعیتهایی روبهرو میکند که در ظاهر با مفاهیمی مانند وطندوستی، غرور ملی و منافع کشور ارتباط دارند، اما در باطن تناقضهای خندهدار و گاه تأملبرانگیزی را آشکار میکنند.
نبویان در این روایت، مفاهیم بزرگی را در کنار رفتارهای کوچک و گاه مضحک شخصیتها قرار میدهد. مردمی که تا پیش از این سرگرم زندگی معمولی خود بودهاند، ناگهان با مفاهیمی مثل منافع ملی و غرور ملی مواجه میشوند؛ بیآنکه لزوماً درک روشنی از معنای آنها داشته باشند.
همین فاصله میان شعارها و واقعیت، یکی از سرچشمههای اصلی طنز کتاب کان لم یکن است. ماجراهایی مانند ازدواج تام با پادشاه چین یا ماجرای واگذاری اتاق کهربا در ازای دریافت کالا از کشورهای دیگر نیز نشان میدهند که چگونه تصمیمهای نسنجیده میتوانند در پوشش مصلحتاندیشی و سیاست، پیامدهایی عجیب به وجود بیاورند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه کتاب کان لم یکن، نثر متفاوت نویسنده است. نبویان با زبانی کنایهآمیز و جملهبندیهایی که گاهی پیچوخم خاصی دارند، فضای داستان را میسازد.
نثر او در عین سادگی، از واژگان و ترکیبهایی بهره میبرد که به روایت حالوهوایی متفاوت میدهند و گاهی یادآور طنز ادبی ایرج پزشکزاد هستند.
البته این شیوه ممکن است برای همه خوانندگان به یک اندازه دلنشین نباشد؛ برخی از جملات طولانی و توصیفهای خاص آن شاید ریتم مطالعه را کند کنند، اما همین زبان بخش مهمی از هویت اثر را شکل میدهد.
طنز این کتاب نیز قرار نیست خواننده را در هر صفحه به خنده بلند وادارد. بیشتر با نوعی کمدی تلخ روبهرو هستیم که از دل موقعیتهای بحرانی و ناتوانی شخصیتها در تشخیص درست شرایط بیرون میآید.
خواننده چون بیرون از ماجرا ایستاده، تناقضها را زودتر از شخصیتها میبیند و همین آگاهی، موقعیتهای خندهدار و در عین حال قابل تأملی میسازد.
کتاب کان لم یکن در قالب روایتی ۷۷ صفحهای، جهانی خیالی میآفریند تا درباره واقعیتهای آشنا حرف بزند. نبویان با شوخی با سیاست، قدرت و مفهوم وطندوستی، نشان میدهد گاهی فاصله میان یک تصمیم بزرگ و یک اشتباه مضحک، تنها به اندازه ناآگاهی تصمیمگیرندگان است.
پایانبندی تعلیقآمیز کتاب نیز در کنار جمعبندی ماجرا، امکان ادامه داستان را باز میگذارد. این اثر انتخاب مناسبی برای خوانندگانی است که طنز را نه صرفاً وسیلهای برای خندیدن، بلکه راهی برای دیدن تناقضهای جهان واقعی میدانند.
پایان
کتابی با همین موضوع بخوانید: کتاب مردگان زرخرید
در این کتاب چه میخوانیم؟
مقدمه
1. به استرایک خوش آمدید!
2. لحظهای بنشین به روی صندلی...
3. سرباز ایستاده
4. جشن بزرگان است؛ انشاءالله مبارکش باد!
5. سلطان قلبها
6. عروسی شاهان است؛ انشاءالله مبارکش باد!
7. همیشه شعبان!
8. حق و مصلحت دو برادرند که دومی بزرگتر است.
9. فاز دوم گر نهد معمار کج...
10. این شبی که میگن شب نیست!
11. آهنآلات، شیرآلات، ضایعات... خریداریم!
12. حمومی آی حمومی! لنگ و قطیفهم رو بردن...
مؤخره
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






