کتاب مغازه خودکشی
گاهی داستانی با موضوعی تلخ، بیش از هر روایت خوشبینانهای میتواند ارزش زندگی را یادآوری کند. کتاب مغازه خودکشی نوشته ژان تولی، نویسنده و فیلمنامهنویس فرانسوی، از همین جنس آثار است؛ رمانی که با استفاده از طنز سیاه، جهانی سرشار از ناامیدی را به تصویر میکشد و در دل آن، از امید و شادی میگوید.
ماجرای داستان در جهانی تیره و بیروح اتفاق میافتد؛ فضایی که نشانی از زمان و مکان مشخص ندارد و ساکنانش امید چندانی به آینده ندارند. در چنین دنیایی، خانواده تواچ کسبوکاری متفاوت دارند: مغازهای که در آن انواع وسایل مرتبط با خودکشی فروخته میشود. اعضای این خانواده نهتنها در همین مغازه کار میکنند، بلکه محل زندگیشان نیز همانجاست.
مشتریان با توجه به نیاز و سلیقه خود به سراغ محصولات مغازه میآیند و خانواده تواچ هم با جدیت به کارشان ادامه میدهند. در نگاه نخست، همهچیز با منطق حاکم بر این جهان ناامیدکننده هماهنگ است؛ تا اینکه کوچکترین عضو خانواده، قواعد این زندگی را به هم میریزد.
خانواده تواچ سه فرزند دارند. دو فرزند بزرگتر، مانند بسیاری از آدمهای اطرافشان، با افسردگی و بیمعنایی زندگی کنار آمدهاند. اما آلن، پسر کوچک خانواده، تفاوتی اساسی با دیگران دارد: او شاد است و با خوشبینی به جهان نگاه میکند.
حضور آلن در خانه و مغازهای که ناامیدی اساس کار آن است، تناقضی طنزآمیز به وجود میآورد. او دیگران را به شادی دعوت میکند و تلاشهایش بهتدریج کسبوکار پدر و مادرش را با دردسر روبهرو میکند. مشتریانی که برای خرید به مغازه میآیند، در برخورد با این پسربچه خوشروحیه با پرسشی روبهرو میشوند: آیا در جهانی چنین تاریک، هنوز میتوان دلیلی برای خوشحال بودن پیدا کرد؟
آلن نقطه مقابل فضای حاکم بر داستان است. لبخندهای او در کنار رفتارهای سرد و ناامیدانه دیگر شخصیتها، تضادی میسازد که هم موقعیتهای خندهدار خلق میکند و هم مخاطب را به فکر فرو میبرد.
کتاب مغازه خودکشی را میتوان نمونهای از طنز سیاه دانست؛ گونهای از طنز که برای پرداختن به موضوعات تلخ، دردناک یا حتی تابوشکن از خنده و تناقض استفاده میکند.
با این حال در پس موقعیتهای طنزآمیز آن میتوان ردپای مسائل اجتماعی و اقتصادی، فقر، جنایت، نژادپرستی و بحرانهای محیط زیستی را نیز دید. نویسنده با ساختن جهانی اغراقشده، تصویری از جامعهای ارائه میدهد که در آن مشکلات مختلف، امید به آینده را از مردم گرفتهاند.
در چنین فضایی، شادی آلن معنایی فراتر از خوشخلقی یک کودک پیدا میکند. او یادآور این امکان است که حتی در شرایط دشوار نیز میتوان نگاه دیگری به زندگی داشت. تقابل او با جهان اطرافش، ایده اصلی کتاب مغازه خودکشی را شکل میدهد: ناامیدی هرقدر هم فراگیر باشد، تنها شیوه ممکن برای مواجهه با زندگی نیست.
یکی از جذابیتهای کتاب مغازه خودکشی، انتخاب موضوعی تلخ و پرداختن به آن با زبانی طنزآمیز است. تولی با کنار هم قرار دادن خانوادهای عجیب، مشتریانی ناامید و کودکی سرشار از شادی، موقعیتهایی میسازد که هم خندهدارند و هم تأملبرانگیز. این تضاد باعث میشود مخاطب در کنار دنبال کردن ماجراها، درباره رابطه انسان با امید، شادی و معنای زندگی نیز فکر کند.
کتاب مغازه خودکشی در نهایت، داستان تقابل دو نگاه به جهان است: نگاهی که همهچیز را تمامشده میبیند و نگاهی که هنوز برای لبخند زدن دلیلی پیدا میکند. رمان با تکیه بر طنز سیاه نشان میدهد که گاهی یک تغییر کوچک در نگاه به زندگی میتواند نظم تثبیتشده یک جهان ناامید را به چالش بکشد.
پایانبندی این رمان غافلگیرکننده است، چنان که نویسنده نیز به آن اشاره کرده و از مخاطب میخواهد تا پایان آن صبر کند. هر چند که پایان کتاب مغازه خودکشی واقعا این ویژگی را دارد، اما دور از ذهن هم نبوده و مخاطب را به فکر فرو میبرد. پایانی که به واسطه یک فعل اتفاق میافتد و از حرکتی خودخواسته خبر میدهد.
گفتنی است نسخه صوتی کتاب با صدای هوتن شکیبا عرضه شده و فرصتی است برای کسانی که ترجیح میدهند این داستان متفاوت را در قالب شنیداری دنبال کنند.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
در این کتاب چه میخوانیم؟
مقدمه مترجم
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






