کتاب دایی جان ناپلئون و طنزی که هنوز تازه است
بعضی کتابها با گذشت چند دهه از نخستین انتشار، همچنان جای خود را میان خوانندگان حفظ میکنند. «دایی جان ناپلئون» نوشته ایرج پزشکزاد یکی از همین آثار است؛ رمانی که هم میتوان آن را در فهرست کتابهای طنز خواند و هم اثری دانست که در پس موقعیتهای خندهدارش، تصویری قابل تأمل از جامعه و رفتار آدمها ارائه میدهد.
ایرج پزشکزاد این رمان را در اوایل دهه پنجاه منتشر کرد و کتاب دایی جان ناپلئون با وجود گذشت بیش از نیم قرن، همچنان منتشر و خوانده میشود. یکی از این انتشارات، نشر فرهنگ معاصر است که که کتاب دایی جان ناپلئون را در قطعهای مختلف چاپ و منتشر کرده.
یکی از دلایل ماندگاری کتاب را باید در طنزی جستوجو کرد که فقط برای خنداندن مخاطب ساخته نشده و در بسیاری از موقعیتها، رفتارهای اجتماعی و ویژگیهای انسانی را نیز به چالش میکشد.
راوی داستان پسری جوان است که در همان ابتدای ماجرا متوجه میشود عاشق دخترداییاش شده و برای رسیدن به عشقش باید با موانعی روبهرو شود که یکی از مهمترین آنها اختلاف میان پدرش و داییجان است.
کتاب دایی جان ناپلئون با جملهای بهیادماندنی آغاز میشود: «من یک روز گرم تابستان، دقیقاً یک سیزده مرداد، حدود ساعت سه و ربع کم بعدازظهر، عاشق شدم.»
از همین نقطه، روایت شخصی و عاشقانه راوی به مجموعهای از ماجراهای خانوادگی و اجتماعی گره میخورد؛ ماجراهایی که بهتدریج بسیار پیچیدهتر از آن چیزی میشوند که در ابتدا به نظر میرسند.
مرکز بسیاری از اتفاقات رمان، شخصیت «دایی جان ناپلئون» است؛ بزرگ خانوادهای که خود را قهرمانی نظامی میداند و باور دارد در دوران جنگ جهانی اول در فارس مقابل انگلیسیها ایستادگی کرده است.
او بهشدت نسبت به اطرافیانش بدگمان است و بسیاری از اتفاقات روزمره را به دخالت انگلیسیها ارتباط میدهد. همین نگاه خاص، زمینهساز بخش قابل توجهی از طنز داستان میشود.
یکی از نقاط قوت کتاب دایی جان ناپلئون شخصیتهای متعدد و متفاوت آن است. پزشکزاد فقط روی شخصیت اصلی تمرکز نکرده و با خلق آدمهایی مانند اسدالله میرزا، مش قاسم، قمرخانم و دیگر اعضای خانواده، داستان را خواندنیتر کرده است.
هرکدام از این شخصیتها ویژگیها، رفتارها و نگاه مخصوص خودشان را دارند و همین تفاوتها باعث میشود روابط میان آنها دائماً دستخوش تغییر شود.
طنز ایرج پزشکزاد بیش از آنکه به شوخیهای مستقیم وابسته باشد، از موقعیتها شکل میگیرد. یک اتفاق ساده میتواند در اثر سوءتفاهم، دخالت دیگران و تلاش شخصیتها برای حل مسئله، به ماجرایی پیچیده تبدیل شود.
حتی برخی جزئیات ظاهراً ساده، در طول داستان به عناصر ماندگار تبدیل میشوند. تکرار عبارتهایی مانند «دروغ چرا تا قبر…آ…آ…آ…آ» یا «مومنت» از زبان شخصیتهای مختلف، نمونهای از همین شیوه طنزپردازی است؛ عباراتی که به مرور بخشی از فضای خاص رمان میشوند.
نثر روان، شخصیتهای متنوع، موقعیتهای طنزآمیز و توجه به جزئیات اجتماعی، در کنار نگاه متفاوت ایرج پزشکزاد، باعث شده این رمان بعد از گذشت سالها همچنان برای مخاطبان جذاب باشد.
کتاب دایی جان ناپلئون تاکنون به هشت زبان زنده دنیا ترجمه شده و همچنان یکی از آثار شناختهشده ادبیات طنز فارسی به شمار میآید. اگرچه ممکن است برخی اصطلاحات و عبارتهای کتاب برای مخاطب امروز نیازمند توضیح باشند، اما فضای داستان، شخصیتها و طنز موقعیت آن همچنان ظرفیت سرگرم کردن و به فکر واداشتن خواننده را دارد.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
فهرست موضوعات این کتاب
قسمت اول
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
قسمت دوم
11
12
13
14
15
16
17
18
19
قسمت سوم
20
21
22
23
24
25
موخره
درباره نویسنده
