کتاب اعترافات یک کلاهبردار پشیمان
اگر قرار باشد از زندگی روزمرهمان یک داستان طنز بسازیم، احتمالاً نیازی نیست خیلی دنبال سوژه بگردیم.
کافی است یک روز پایمان به ادارهای باز شود، چند دقیقه در آسانسور گیر کنیم، در مراسمی رسمی بنشینیم یا شاهد گفتوگوی مسئولان در یک برنامه معمولی باشیم. زندگی خودش آنقدر موقعیت عجیب دارد که گاهی برای خندیدن، فقط به یک نگاه متفاوت نیاز داریم.
کتاب اعترافات یک کلاهبردار پشیمان دقیقاً از همین نقطه به زندگی نگاه میکند؛ جایی که اتفاقی کاملاً معمولی، با تغییر زاویه دید میتواند به یک موقعیت طنزآمیز تبدیل شود. محمد تسلیبخش در این مجموعه داستان کوتاه، به سراغ سوژههایی رفته که شاید بارها از کنارشان گذشته باشیم، اما کمتر به جنبه خندهدارشان فکر کردهایم.
در داستانهای این کتاب، گاهی راوی یک آدم معمولی است و گاهی شخصیتی مانند عزرائیل، یک کلاهبردار یا دانشمند ناسا وارد ماجرا میشود. همین تغییر زاویه نگاه، اتفاقات آشنا را از شکل همیشگیشان خارج میکند و به آنها معنایی تازه میدهد.
تسلیبخش در کتاب اعترافات یک کلاهبردار پشیمان گاهی سراغ موقعیتهایی مانند حضور مسئولان منطقه در جشن یکی از مساجد، کاغذبازیهای اداری یا گیر افتادن افراد در آسانسور میرود؛ اتفاقاتی که در ظاهر هیچ ویژگی عجیبی ندارند. اما طنز داستان از جایی شکل میگیرد که میان انتظار ما از یک موقعیت و آنچه واقعاً اتفاق میافتد، فاصله ایجاد میشود.
به همین دلیل ممکن است هنگام خواندن بعضی داستانها، منتظر یک شوخی مستقیم یا جملهای باشید که شما را به خنده بیندازد، اما چنین چیزی اتفاق نیفتد. شاید حتی داستان را کاملاً جدی دنبال کنید و تازه در پایان متوجه شوید که اصل شوخی، نه در یک جمله، بلکه در کلیت ماجرا پنهان بوده است.
این همان چیزی است که میتوان آن را طنز ساختاری دانست یعنی مخاطب ابتدا وارد آن ساختار میشود و وقتی روایت به پایان میرسد، تازه متوجه میشود نویسنده از چه چیزی شوخی ساخته است.
در کنار این شیوه، شخصیتپردازی و گفتوگوها نیز نقش مهمی در شکلگیری فضای داستانها دارند. شخصیتها معمولاً در موقعیتهایی قرار میگیرند که راه فرار چندانی از آن ندارند و همین درماندگی، زمینهساز کمدی موقعیت میشود. آنها گاهی جدیتر از حد معمول رفتار میکنند و همین جدیت در شرایط نامناسب، نتیجهای خندهدار به همراه دارد.
البته در بخشهایی از کتاب اعترافات یک کلاهبردار پشیمان، مرز میان نویسنده و شخصیتها کمرنگ میشود و تسلیبخش مستقیماً با مخاطب حرف میزند. از منظر تکنیک داستاننویسی میتوان درباره حذف این بخشها بحث کرد، چراکه نبودشان لزوماً به روند داستان آسیب نمیزند؛ اما از نظر طنز و نگاه انتقادی، حضورشان قابل توجه است. این قسمتها فرصتی هستند تا نویسنده بیواسطهتر با خواننده درباره موضوعی که دستمایه شوخی قرار گرفته، صحبت کند.
در مجموع، کتاب اعترافات یک کلاهبردار پشیمان مجموعهای است که برای خنداندن مخاطب، همیشه به شوخیهای مستقیم و قابل پیشبینی متکی نیست.
نقطه قوت بسیاری از داستانها در همان لحظهای شکل میگیرد که خواننده کمی از روایت فاصله میگیرد و تازه متوجه میشود اتفاقی که به ظاهر ساده و معمولی بوده، در واقع دستمایه شوخی با یک ساختار اجتماعی یا رفتاری شده است.
شاید جذابیت اصلی کتاب اعترافات یک کلاهبردار پشیمان هم همین باشد؛ اینکه بعد از تمام شدن بعضی داستانها، تازه لبخند روی صورت مخاطب شکل میگیرد. چون گاهی برای پیدا کردن طنز، لازم نیست اتفاق خندهداری رخ داده باشد؛ کافی است همان اتفاق همیشگی را یک بار از زاویهای دیگر ببینیم.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






