کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی
وقتی صحبت از فرهنگ ژاپن به میان میآید، معمولاً نظم، قانونمداری، مسئولیتپذیری و سختکوشی نخستین ویژگیهایی هستند که به ذهن میرسند. اما زندگی در هر جامعهای، در کنار این ویژگیها، با دغدغهها، تناقضها و موقعیتهای طنزآمیزی همراه است. ادبیات ژاپن نیز از این قاعده مستثنا نیست و در بعضی از آثارش میتوان تصویری متفاوت از زندگی روزمره مردم این کشور دید.
کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی مجموعهای از اشعار طنز ژاپنی است که با زبانی موجز و نگاهی ظریف، مسائل اجتماعی و تجربههای روزمره مردم ژاپن را روایت میکند. این کتاب فرصتی فراهم میآورد تا مخاطب فارسیزبان از دریچه طنز با بخشهایی از فرهنگ و زندگی جامعه ژاپن آشنا شود.
کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی به همت دکتر آیت حسینی، استاد زبان و ادبیات ژاپنی دانشگاه تهران، گردآوری و ترجمه شده است. این اثر با همکاری مرکز مطالعات ژاپن و از سوی نشر پرنده در قالب کتابی دوزبانه، به زبانهای فارسی و ژاپنی، منتشر شده است.
اشعار این مجموعه در قالب «سنریو» سروده شدهاند؛ قالبی کوتاه که ممکن است در نگاه نخست خواننده را به یاد هایکو بیندازد. با وجود شباهتهای ظاهری، این دو قالب از نظر موضوع و شیوه پرداخت تفاوتهایی دارند.
هایکو بیشتر به طبیعت و ارتباط انسان با جهان پیرامون میپردازد، در حالی که سنریو بستری برای بازتاب رفتارهای انسانی، روابط اجتماعی و مسائل روزمره است.
در پیشگفتار کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی نیز تفاوتهای این دو قالب به تفصیل بررسی شده است. آشنایی با این توضیحات کمک میکند تا مخاطب هنگام خواندن شعرها، با ویژگیهای سنریو و ظرفیتهای آن برای بیان طنز آشنا شود.
این کتاب در ۱۲ فصل و ۲۴۷ صفحه تنظیم شده و موضوعاتی متنوع از زندگی انسان را در بر میگیرد. خانواده، تحصیل، عشق، کارمندی، روابط زن و شوهر، پول و اقتصاد، فضای مجازی، سلامتی و بیماری، سالمندی، مرگ و کرونا از جمله موضوعاتی هستند که در شعرهای آن به چشم میخورند.
تنوع موضوعی شعرها باعث میشود خواننده با موقعیتهای گوناگونی روبهرو شود؛ از مسائل ساده زندگی خانوادگی گرفته تا نگرانیهای اقتصادی، دشواریهای دوران سالمندی و تجربههای جمعی مانند همهگیری کرونا.
یکی از ویژگیهای جالب کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی ، شباهت برخی از شعرهای آن به کاریکلماتور است. در این اشعار، نویسنده با استفاده از تعداد محدودی کلمه، موقعیتی طنزآمیز خلق میکند یا معنایی را پیش روی مخاطب میگذارد که گاهی در ظاهر ساده و خندهدار است و گاهی تلخی یک واقعیت اجتماعی را آشکار میکند.
در واقع، جذابیت این قالب در همین ایجاز نهفته است. شاعر به جای توضیح مفصل یک موقعیت، با چند واژه تصویری روشن و گاه غافلگیرکننده میسازد. خواننده نیز برای دریافت لایههای پنهان شعر، ناچار است کمی مکث کند و میان کلمات و تجربههای خودش ارتباط برقرار کند.
این طنز علاوه بر خنداندن مخاطب، گاهی رفتارهای انسانی و تناقضهای زندگی روزمره را به شکلی نشان میدهد که خواننده پس از لبخند زدن، به معنای پشت آن فکر میکند.
اگرچه شعرهای کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی از دل جامعه ژاپن بیرون آمدهاند، بسیاری از موضوعات آنها برای مخاطب ایرانی نیز آشنا هستند. نگرانی درباره پول و آینده، اختلافهای خانوادگی، فشارهای کاری، بیماری، تنهایی و مواجهه با سالمندی، مسائلی نیستند که به یک کشور یا فرهنگ خاص تعلق داشته باشند.
همین اشتراکها باعث میشود خواننده در کنار آشنایی با جنبههایی از زندگی ژاپنیها، تجربههای خودش را نیز در بعضی از شعرها پیدا کند. به این ترتیب، کتاب نشان میدهد که تفاوتهای فرهنگی همیشه مانع درک متقابل انسانها نیستند و گاهی یک شوخی کوتاه میتواند آدمهایی را که هزاران کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند، به هم نزدیک کند.
تصویرگری منیره منصوری نیز در شکلگیری فضای کتاب نقش دارد. تصویرهای ابتدای هر فصل، متناسب با موضوع شعرها طراحی شدهاند و به مخاطب کمک میکنند با حالوهوای هر بخش ارتباط برقرار کند.
کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی علاوه بر معرفی قالب سنریو و بخشی از ادبیات طنز ژاپن، نمونهای از ظرفیتهای نوشتن کوتاه و موجز است.
مطالعه این مجموعه زمان زیادی نمیخواهد و شاید بتوان آن را در حدود یک ساعت خواند؛ اما کوتاهی شعرها به معنای یکبارمصرف بودنشان نیست. میتوان بارها به سراغ صفحات کتاب رفت و هر بار از میان شعرها، نکته یا موقعیتی تازه پیدا کرد.
ماندگاری کتاب آواز سرخوشانه ماشین لباسشویی نیز از همینجا میآید: موضوعاتی که در آن مطرح میشوند، بخشی از زندگی همیشگی انسانها هستند.
پایان
کتابی با همین موضوع بخوانید: کتاب خالکوبی
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.





