کتاب گچ پژ و طهران قدیم در آینه طنز و نامهنگاری
گاهی برای دیدن زندگی مردم یک دوره تاریخی، لازم نیست سراغ کتابهای قطور و روایتهای رسمی برویم؛ کافی است پای حرفهای روزمرهشان بنشینیم و زبان و رفتارشان را از نزدیک بشناسیم.
کتاب گچ پژ نوشته محسن رضوانی، با همین رویکرد، تصویری طنزآمیز از زندگی اجتماعی مردم تهران قدیم ترسیم میکند؛ تصویری که در آن، نامهها و یادداشتها بهانهای برای شوخی با عادتها، باورها و روابط انسانی میشوند.
این کتاب در سال ۱۳۹۵ از سوی نشر سوره مهر منتشر شده و نوشتههای آن، بنا بر گفته نویسنده، به سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۲ تعلق دارند.
رضوانی در این اثر به سراغ زبانی میرود که حالوهوای گفتار اهالی طهران در دورههای گذشته را تداعی میکند؛ زبانی آمیخته با واژهها و تعبیرهای قدیمی که گاهی در کنار اصطلاحات فرنگی و امروزی قرار میگیرند.
حاصل این ترکیب، نثری متفاوت است که هم فضای تاریخی خاصی میسازد و هم موقعیتهای آشنای اجتماعی را به شکلی تازه پیش چشم خواننده میآورد.
بخش مهمی از جذابیت کتاب گچ پژ به شیوه استفاده نویسنده از کلمات برمیگردد. رضوانی با کنار هم گذاشتن عبارتهایی از دورههای مختلف و بازی با لحن و ساختار جملهها، موقعیتهایی طنزآمیز میآفریند.
موضوع این نوشتهها نیز به زندگی روزمره محدود میماند: از روابط میان کسبه و اهالی یک محله گرفته تا نامههای عاشقانه، شکایت از همسایهها و باورهای خرافی. همین موضوعات ساده، وقتی با زبان خاص کتاب روایت میشوند، فرصتی برای نقد رفتارهای اجتماعی فراهم میکنند.
برای نمونه، نویسنده درباره تأثیر نام افراد بر سرنوشتشان مینویسد: «قبول! اسم گذاشتن سنت است. اما اگر بنا بود به اسم و فامیل، اطوار و آتیه کسی تغییر کند، روزگار مسعود سعد سلمان به آن فلاکت نمیافتاد.» چنین جملهای با تکیه بر ارجاع تاریخی و لحنی کنایهآمیز، باوری رایج را به چالش میکشد؛ بیآنکه به توضیحی طولانی یا نقدی مستقیم نیاز داشته باشد.
قالب نامهها و یادداشتها نیز به کتاب تنوع میدهد. هر نوشته میتواند صدای فردی با ویژگیها و دغدغههای متفاوت باشد و از همین رو، خواننده با یک شخصیت ثابت یا یک تیپ اجتماعی واحد روبهرو نیست.
این پراکندگی در صداها و موقعیتها ممکن است برای برخی مخاطبان جذاب و برای عدهای دیگر کمی نامنسجم به نظر برسد؛ بااینحال، بخشی از تجربه خواندن کتاب به همین تفاوتها وابسته است.
چند تصویر ضمیمهشده به کتاب گچ پژ نیز در کنار نوشتهها قرار گرفتهاند و به فضای اثر کمک میکنند. با وجود حجم نسبتاً کم، «گچ پژ» از آن کتابهایی نیست که بتوان صرفاً برای تمام کردنش با شتاب از روی صفحاتش گذشت.
بازیهای زبانی، اشارههای تاریخی و کنایههای اجتماعی آن، توجه بیشتری میطلبند و گاهی خواندن دوباره یک عبارت، لذت کشف معنای نهفته در آن را بیشتر میکند.
کتاب گچ پژ تنها اثر چاپشده محسن رضوانی معرفی شده است؛ کتابی که بهجای روایت یک داستان پیوسته، از راه نوشتههای کوتاه و متنوع، تصویری از خلقوخو و مناسبات اجتماعی ارائه میدهد. نسخه صوتی آن نیز با صدای علی آباقری و از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده است.
اگر به طنز زبانی، نثر متفاوت و روایتهای اجتماعی علاقه دارید، کتاب گچ پژ میتواند فرصتی باشد برای قدم زدن در کوچهپسکوچههای طهرانی خیالی؛ جایی که حتی یک نامه عاشقانه یا شکایت ساده از همسایه، بهانهای برای خندیدن و دوباره فکر کردن به رفتارهای آدمها میشود.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
در این کتاب چه میخوانیم؟
باسمک تعالی
بگزمگز
جوالدوز
تقویتی
میراث شاه علیل
بیگ لایک
سولفوریک
یازده دو صفر
هنری بهتر از این؟
عریضه
خروسک بگیری سهراب!
تکرار نشود لطفا
ترابی
میپژمریم و ثانیهای گل نبودهایم
غمش از هر چه شادی دلگشاتر
پروگرام این روزها
منو با خودت ببر ابوظبی
البرز-دوم تجربی
تقارن
پانزده رمضان- هفت و چهل و سه دیقه
یک دانه بیصف
شُل
به سمت قبله
با این نشانی دادنش!
هعی روزگار!
کفو
ملامتیه
بسته پیشنهادی
زبانشناسی تخصصی
آی لاو تو رو
خودم حالم به هم خورد از این اراجیف خالهزنکی
چراغونی پارسال، امسال، هرسال
ثلث سوم
مادر
دشمن شکن
موظفی
تبت یدا
پاییز
شب قدر
مدارا
بهرهوری
دیفالت
ادعا
کمپ داوود
هر چه یاران لقب دهند آنیم
خلعتی
لا شریک له
ابهام
اعلانیه
ادعیه تحویل سال
یک عرض عاجزانه
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






