کتاب آبنبات هل دار
برای بسیاری از ایرانیها، دهه شصت فقط یک دوره تاریخی نیست؛ مجموعهای از خاطرات، نگرانیها، محدودیتها و اتفاقهایی است که بخشی از زندگی روزمره را شکل دادهاند.
سالهای جنگ تحمیلی، فضای اجتماعی و خانوادگی متفاوتی ایجاد کرده بود و مردم، حتی در دورترین فاصله از جبههها، به شکلهای مختلف با پیامدهای جنگ روبهرو بودند.
روایت این دوره معمولاً با ادبیاتی جدی و تلخ همراه است، اما مهرداد صدقی در کتاب آبنبات هل دار مسیر متفاوت و طنزآمیزی را انتخاب کرده و این سالها را از زاویه نگاه یک کودک به تصویر کشیده است.
کتاب آبنبات هل دار نخستین جلد از مجموعه «آبنباتها»ست که سال ۱۳۹1 توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد. داستان در بجنورد و در محلهای به نام کوچه سیدی میگذرد و شخصیت اصلی آن پسری به نام محسن است.
همین انتخاب زاویه دید، فضای متفاوتی به روایت میدهد؛ چراکه محسن جهان اطرافش را نه با تحلیلهای یک بزرگسال، بلکه با منطق ساده، کنجکاوی و برداشتهای گاه اشتباه یک کودک دنبال میکند.
در جریان داستان، برادر محسن به نام محمد که به تازگی ازدواج کرده، راهی جبهه میشود و حضور جنگ به شکل مستقیمتری وارد زندگی خانواده میشود.
با این حال، قرار نیست همهچیز در فضای داستان تحت تأثیر تلخی جنگ قرار بگیرد. زندگی همچنان ادامه دارد؛ بچهها شیطنت میکنند، بزرگترها درباره مسائل مختلف حرف میزنند و اتفاقهای معمول خانوادگی در کنار اخبار و حوادث مهم کشور جریان پیدا میکند.
یکی از جذابیتهای کتاب آبنبات هل دار همین برخورد میان رویدادهای بزرگ تاریخی و نگاه کودکانه شخصیت اصلی است. اتفاقهایی که برای بزرگسالان جدی و گاه نگرانکنندهاند، از نگاه محسن معنای دیگری پیدا میکنند.
او بخشی از حرفها و رفتار بزرگترها را میبیند، اما لزوماً نمیتواند همه آنها را مانند یک بزرگسال تفسیر کند. همین فاصله میان واقعیت و برداشت کودکانه، موقعیتهای طنزی ایجاد میکند که در عین خندهدار بودن، تصویری از فضای اجتماعی آن دوره نیز به دست میدهد.
مهرداد صدقی در این میان سراغ اتفاقهایی میرود که تنها به زندگی یک خانواده محدود نیستند و به فضای عمومی جامعه در دهه شصت ارتباط پیدا میکنند. رویدادهای داخلی و خارجی از فیلتر ذهن محسن عبور میکنند و همین مسئله به روایت کتاب هویت ویژهای میدهد.
از سوی دیگر، شیطنتهای محسن و همسنوسالهایش بخش مهمی از فضای داستان را میسازد. این ماجراها برای مخاطبانی که کودکی خود را در سالهای مشابه گذراندهاند، میتواند یادآور خاطراتی آشنا باشد؛ بازیها، دردسرها و تصمیمهایی که از نظر بچهها منطقی به نظر میرسند، اما گاهی بزرگترها را با موقعیتهای تازهای روبهرو میکنند.
طنز موقعیت، شوخیهای کلامی، استفاده از لهجه بجنوردی و واکنش شخصیتها به اتفاقات، از ابزارهایی هستند که صدقی برای شکل دادن به فضای کمدی داستان کتاب آبنبات هل دار به کار گرفته است.
طنز کتاب نیز عمدتاً از جنس موقعیتهایی است که شخصیتها ناخواسته در آنها گرفتار میشوند و همین مسئله باعث میشود فضای اثر بیش از اندازه تصنعی به نظر نرسد.
انتخاب روایت اولشخص نیز نقش مهمی در این میان دارد. خواننده فقط به اندازه محسن از اتفاقات خبر دارد و همین محدودیت اطلاعات، گاهی باعث شکلگیری سوءتفاهمها و موقعیتهای طنز میشود. از طرفی، این شیوه روایت کمک میکند مخاطب به شخصیت اصلی نزدیکتر شود و جهان داستان را همراه با او کشف کند.
کتاب آبنبات هل دار در نهایت تلفیقی از خاطره، طنز و روایت تاریخ معاصر است. شاید مهمترین ویژگی اثر همین باشد که مخاطب میتواند در میان خندههای داستان، با بخشی از واقعیتهای یک دوره تاریخی روبهرو شود و آن را از چشم کودکی ببیند که هنوز بسیاری از پیچیدگیهای دنیای بزرگترها را نمیشناسد.
پایان
«لیست کتابها» را دنبال کنید
در این کتاب چه میخوانیم؟
راز
خواستگاری
کارت اضافی
پلاک دوازده به علاوه یک
بفرمایید حلیم!
عقابها و لاشخورها
از سرِ نو قزل خانوم!
آب دادنِ دستهگل!
روز رفتن
نامه
عمل و عکسالعمل
چلّه چِخده بهار گَلده
بوی عیدی...
غروب سیزده
خیانت در خیانت و اعترافات یک دروغچی
روز خوب، روز بد
بشقارداش
چند درسِ خالنزدیک
اولین موزی که نخوردم
معتاد
کیش و مات
خانم اوشین، آقای دلار
چشمداشت
اولین موزی که خوردم
از نگاه یاران
فعلاً استوریای برای نمایش نیست.






